LinuxCommands

🐧 คู่มือคำสั่ง Linux Terminal (ฉบับครอบคลุมและจัดหมวดหมู่)

คู่มือนี้รวบรวมคำสั่งใช้งาน Linux Terminal ที่สำคัญและถูกใช้งานบ่อยที่สุด ตั้งแต่พื้นฐานไปจนถึงระดับสูง โดยจัดหมวดหมู่อย่างเป็นระบบเพื่อให้อ่านง่าย ค้นหาสะดวก และเหมาะสำหรับการเก็บไว้ใช้งานบน Obsidian

---

📂 1. การจัดการไฟล์และโฟลเดอร์ (File & Directory Management)

ใช้สำหรับสร้าง, ลบ, ย้าย, คัดลอก และค้นหาไฟล์หรือโฟลเดอร์ต่าง ๆ

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
pwd	pwd	แสดงตำแหน่งโฟลเดอร์ปัจจุบันที่กำลังทำงานอยู่ (Print Working Directory)
ls	ls -la	แสดงรายชื่อไฟล์และโฟลเดอร์ย่อย (-l = แสดงรายละเอียด, -a = แสดงไฟล์ซ่อน)
cd	cd /path/to/folder	เปลี่ยนตำแหน่งโฟลเดอร์ปัจจุบัน (cd .. = ย้อนกลับ 1 ชั้น, cd ~ = ไปโฟลเดอร์ Home)
mkdir	mkdir -p project/src	สร้างโฟลเดอร์ใหม่ (-p = สร้างโฟลเดอร์หลักที่จำเป็นไปด้วยพร้อมกัน)
rmdir	rmdir empty_folder	ลบโฟลเดอร์ว่าง (ถ้ามีไฟล์ข้างในจะลบไม่ได้)
touch	touch newfile.txt	สร้างไฟล์ว่างใหม่ หรืออัปเดตเวลาการแก้ไขล่าสุดของไฟล์
cp	cp -r source/ dest/	คัดลอกไฟล์หรือโฟลเดอร์ (-r = คัดลอกทั้งโฟลเดอร์และเนื้อหาภายใน)
mv	mv old.txt new.txt	ย้ายไฟล์/โฟลเดอร์ หรือใช้เปลี่ยนชื่อไฟล์
rm	rm -rf folder/	ลบไฟล์หรือโฟลเดอร์อย่างถาวร (-r = ลบโฟลเดอร์, -f = บังคับลบโดยไม่ถามซ้ำ)
ln	ln -s target link	สร้างทางลัด Link (Symbolic Link คล้าย Shortcut ใน Windows)
find	find . -name "*.log"	ค้นหาไฟล์ตามเงื่อนไข (ตัวอย่าง: ค้นหาไฟล์นามสกุล .log ในโฟลเดอร์ปัจจุบัน)
locate	locate filename	ค้นหาไฟล์อย่างรวดเร็วโดยดึงข้อมูลจากฐานข้อมูลของระบบ (ต้องรัน updatedb เพื่ออัปเดตข้อมูล)

WARNING

คำสั่ง rm -rf เป็นคำสั่งที่มีความเสี่ยงสูงมาก โปรดระมัดระวังก่อนกด Enter เสมอ โดยเฉพาะเมื่อรันด้วยสิทธิ์ sudo

---

📄 2. การอ่านและการจัดการข้อความในไฟล์ (File Reading & Text Processing)

ใช้สำหรับเปิดอ่าน ค้นหาข้อความ และแก้ไขเนื้อหาในไฟล์ผ่าน Terminal

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
cat	cat file.txt	แสดงเนื้อหาทั้งหมดของไฟล์ในเทอร์มินัล
less	less file.txt	เปิดอ่านไฟล์ขนาดใหญ่โดยแบ่งหน้าจอ สามารถใช้ลูกศรเลื่อนขึ้นลงได้ (กด q เพื่อออก)
head	head -n 20 file.txt	แสดงเนื้อหาจากบรรทัดแรกเริ่มลงมา (ค่าเริ่มต้น 10 บรรทัด)
tail	tail -n 20 -f error.log	แสดงเนื้อหาจากบรรทัดท้ายสุดขึ้นมา (-f = ติดตามการอัปเดตเนื้อหาไฟล์แบบ Real-time)
grep	grep "error" sys.log	ค้นหาคำหรือข้อความที่กำหนดในไฟล์
awk	awk '{print $1}' file.txt	เครื่องมือวิเคราะห์และประมวลผลข้อความตามคอลัมน์
sed	sed 's/old/new/g' file.txt	ค้นหาและแทนที่คำในไฟล์แบบอัตโนมัติ (Stream Editor)
wc	wc -l file.txt	นับจำนวนบรรทัด คำ และตัวอักษรในไฟล์ (-l = นับบรรทัด)
diff	diff file1.txt file2.txt	เปรียบเทียบหาจุดที่แตกต่างระหว่างไฟล์สองไฟล์
echo	echo "hello" >> file.txt	แสดงข้อความ หรือเขียนข้อความลงไฟล์ (> เขียนทับ, >> เขียนต่อท้าย)
nano	nano file.txt	ตัวแก้ไขข้อความพื้นฐาน ใช้งานง่ายในเทอร์มินัล
vim / nvim	nvim file.txt	ตัวแก้ไขข้อความระดับสูง มีคีย์ลัดและฟังก์ชันหลากหลาย

---

🔒 3. สิทธิ์การเข้าถึงและความปลอดภัย (Permissions & Security)

การจัดการสิทธิ์การอ่าน เขียน และรันไฟล์ (Read, Write, Execute)

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
sudo	sudo pacman -Syu	รันคำสั่งด้วยสิทธิ์ผู้ดูแลระบบ (Superuser Do)
su	su username	สลับผู้ใช้งานในเซสชันปัจจุบัน
chmod	chmod 755 script.sh	เปลี่ยนสิทธิ์การเข้าถึงไฟล์ (เช่น 755 = เจ้าของรันได้ คนอื่นอ่านและรันได้อย่างเดียว)
chown	chown user:group file	เปลี่ยนเจ้าของไฟล์หรือกลุ่มที่เป็นเจ้าของไฟล์
whoami	whoami	แสดงชื่อผู้ใช้งานปัจจุบันของคุณ
groups	groups username	แสดงกลุ่มทั้งหมดที่ผู้ใช้งานนั้นสังกัดอยู่
passwd	passwd	เปลี่ยนรหัสผ่านของผู้ใช้ปัจจุบัน

💡 ความเข้าใจเบื้องต้นเรื่องสิทธิ์ (chmod)

• r (Read) = 4
• w (Write) = 2
• x (Execute) = 1
• ตัวเลขสามหลักใน chmod หมายถึง: [เจ้าของไฟล์] [กลุ่มของไฟล์] [ผู้ใช้ทั่วไป] เช่น 755 แปลว่า เจ้าของทำได้ทุกอย่าง (4+2+1=7) กลุ่มและคนทั่วไปอ่านและรันได้อย่างเดียว (4+1=5)

---

⚙️ 4. การจัดการกระบวนการทำงานและทรัพยากร (Process & Resources)

ใช้ควบคุมโปรแกรมที่ทำงานอยู่เบื้องหลัง ตรวจสอบ RAM, CPU และความจุฮาร์ดดิสก์

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
ps	ps aux	แสดงกระบวนการ (Process) ที่กำลังรันอยู่ในขณะนี้
top	top	แสดงการทำงานของ CPU/RAM แบบ Real-time
htop	htop	ตัวแสดงการใช้ทรัพยากรเวอร์ชันปรับปรุง สวยงาม และสามารถสั่งปิดโปรแกรมได้ง่าย
kill	kill 1234	ปิดโปรแกรมผ่านหมายเลข Process ID (PID)
killall	killall firefox	ปิดโปรแกรมทุกตัวที่ทำงานภายใต้ชื่อนั้น ๆ
pkill	pkill -f process_name	ค้นหาและปิดกระบวนการตามชื่อบางส่วน
bg	bg	สั่งให้งานที่หยุดอยู่ไปทำงานต่อข้างหลัง (Background)
fg	fg %1	ดึงงานจาก Background กลับมาทำงานข้างหน้า (Foreground)
jobs	jobs	แสดงงานทั้งหมดที่รันอยู่เบื้องหลังในเทอร์มินัลปัจจุบัน
df	df -h	แสดงเนื้อที่ว่างและพื้นที่ใช้งานของฮาร์ดดิสก์แต่ละไดรฟ์ (-h = แสดงผลให้อ่านง่าย เช่น GB, MB)
du	du -sh folder/	แสดงขนาดพื้นที่ที่โฟลเดอร์นั้น ๆ ใช้งานจริงบนดิสก์
free	free -h	แสดงหน่วยความจำ (RAM & Swap) ที่ใช้งานและเหลืออยู่ของระบบ
uptime	uptime	แสดงระยะเวลาที่เครื่องเปิดทำงานอยู่ จำนวนผู้ใช้ และภาระงานเฉลี่ย (Load Average)

---

🌐 5. ระบบเครือข่ายและการโอนย้ายข้อมูล (Networking & File Transfer)

คำสั่งตรวจสอบสัญญานอินเทอร์เน็ต โอนย้ายไฟล์ และเชื่อมต่อเครื่องเซิร์ฟเวอร์ปลายทาง

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
ping	ping -c 4 google.com	ส่งข้อมูลทดสอบความพร้อมใช้งานและการตอบสนองของโฮสต์ (-c = กำหนดจำนวนครั้ง)
ip	ip a หรือ ip route	แสดงข้อมูลการเชื่อมต่อเครือข่ายและการกำหนดค่าไอพีแอดเดรส (IP Address)
netstat	netstat -tulnp	แสดงพอร์ตเครือข่ายและสถิติเชื่อมต่อ (ในรุ่นใหม่นิยมใช้คำสั่ง ss แทน)
ss	ss -tulnp	ตรวจสอบพอร์ตที่กำลังเชื่อมต่อและรอการเชื่อมต่อ (Listening ports)
curl	curl -I https://google.com	ส่งคำขอไปยังเว็บเซิร์ฟเวอร์เพื่อดูเนื้อหาหรือ HTTP Header
wget	wget https://example.com/file.zip	ดาวน์โหลดไฟล์จากอินเทอร์เน็ตโดยตรงผ่านลิงก์
ssh	ssh user@192.168.1.50	เชื่อมต่อเพื่อเข้าใช้งาน Terminal บนเครื่องรีโมตแบบปลอดภัย (Secure Shell)
scp	scp file.txt user@host:/path	คัดลอกและโอนย้ายไฟล์ข้ามเครื่องเซิร์ฟเวอร์แบบปลอดภัย
rsync	rsync -avz local/ remote:/path	ซิงค์ข้อมูลระหว่างโฟลเดอร์/เครื่องคอมพิวเตอร์อย่างรวดเร็ว (ส่งเฉพาะจุดต่าง)
nslookup	nslookup google.com	ตรวจสอบข้อมูล DNS IP Address ของชื่อโดเมนเนม
dig	dig google.com	ตรวจสอบและสืบค้นข้อมูล DNS อย่างละเอียด

---

📦 6. การจัดการแพ็กเกจบน Omarchy (Package Management: Arch & AUR)

เนื่องจาก Omarchy พัฒนามาจาก Arch Linux จึงใช้ระบบจัดการแพ็กเกจของ Arch เป็นหลัก

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
pacman -S	sudo pacman -S git	ติดตั้งแพ็กเกจซอฟต์แวร์ใหม่จากฐานข้อมูลหลัก
pacman -Syu	sudo pacman -Syu	อัปเกรดระบบปฏิบัติการและแอปพลิเคชันทั้งหมดในเครื่อง
pacman -R	sudo pacman -R name	ลบแพ็กเกจออกจากเครื่อง (ใส่ -Rs เพื่อลบ dependency ที่ไม่ได้ใช้ด้วย)
pacman -Ss	pacman -Ss docker	ค้นหาแพ็กเกจในคลังเก็บข้อมูลรีโมต
pacman -Qs	pacman -Qs nodejs	ค้นหาแพ็กเกจที่ติดตั้งอยู่ในระบบแล้ว
yay -S	yay -S google-chrome	ติดตั้งแพ็กเกจเสริมจากคลังโปรแกรมสาธารณะ AUR (Arch User Repository)
yay -Sua	yay -Sua	อัปเกรดเฉพาะแพ็กเกจที่เป็น AUR ทั้งหมดในเครื่อง

---

💻 7. ข้อมูลระบบและฮาร์ดแวร์ (System & Hardware Information)

ตรวจสอบข้อมูลสเปกเครื่อง ฮาร์ดแวร์ ไดรเวอร์ และข้อมูลเคอร์เนล

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
uname	uname -a	แสดงชื่อเคอร์เนล เวอร์ชัน และสถาปัตยกรรมระบบ (Kernel details)
hostnamectl	hostnamectl	แสดงและตั้งค่าชื่อเครื่องคอมพิวเตอร์ (Hostname) และข้อมูลระบบพื้นฐาน
lscpu	lscpu	แสดงรายละเอียดทั้งหมดของหน่วยประมวลผลกลาง (CPU)
free -h	free -h	ตรวจสอบหน่วยความจำหลัก RAM และ Swap
lsusb	lsusb	แสดงข้อมูลอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อผ่านพอร์ต USB ทั้งหมด
lspci	lspci	แสดงข้อมูลอุปกรณ์ที่ต่อผ่านช่อง PCI (การ์ดจอ, การ์ดเน็ตเวิร์ก)
neofetch / fastfetch	fastfetch	แสดงข้อมูลสเปกเครื่องและโลโก้ระบบปฏิบัติการแบบสวยงามในเทอร์มินัล

---

🗜️ 8. การบีบอัดและคลายไฟล์ (Compression & Archiving)

คำสั่งรวบรวมไฟล์และลดขนาดสำหรับการจัดส่งข้อมูล

คำสั่ง	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
tar -czvf	tar -czvf backup.tar.gz folder/	บีบอัดไฟล์ในโฟลเดอร์ให้เป็นไฟล์ .tar.gz
tar -xzvf	tar -xzvf backup.tar.gz	แตกไฟล์หรือโฟลเดอร์ออกจากไฟล์ .tar.gz
zip	zip -r archive.zip folder/	บีบอัดโฟลเดอร์ให้เป็นรูปแบบ .zip
unzip	unzip archive.zip	แตกไฟล์บีบอัดรูปแบบ .zip ออกมาใช้งาน
gzip	gzip file.txt	บีบอัดไฟล์เดี่ยวเป็นไฟล์สกุล .gz (ไฟล์เดิมจะถูกลบ)
gunzip	gunzip file.txt.gz	คลายการบีบอัดไฟล์ .gz กลับมา

---

🔀 9. การรับส่งข้อมูลระหว่างคำสั่ง (Redirection & Pipelines)

ช่วยเชื่อมต่อผลลัพธ์จากคำสั่งหนึ่งไปใช้งานต่อยังอีกคำสั่งหนึ่งแบบต่อเนื่อง

ตัวดำเนินการ	ตัวอย่างการใช้งาน	คำอธิบาย
>	ls > files.txt	เขียนทับผลลัพธ์ของคำสั่งลงไปในไฟล์ปลายทาง (Overwrites file)
>>	echo "Log entry" >> log.txt	เขียนต่อท้ายผลลัพธ์ของคำสั่งลงในไฟล์ปลายทาง (Appends to file)
<	mysql -u db < db.sql	นำข้อมูลในไฟล์มาป้อนเป็น Input ให้กับคำสั่งแทนการพิมพ์
|	cat system.log | grep "ERR"	ท่อส่ง (Pipe) สำหรับนำผลลัพธ์ของคำสั่งซ้ายมือไปเป็น Input ของคำสั่งขวามือ

---

⌨️ 10. คีย์ลัดที่ใช้บ่อยที่สุดใน Terminal (Essential Terminal Shortcuts)

ใช้เมื่อทำงานอยู่ภายในหน้าต่าง Terminal เพื่อช่วยเพิ่มความเร็วในการพิมพ์คำสั่งและควบคุมอินเทอร์เฟซ

• Tab : พิมพ์ช่วยอัตโนมัติ (Auto-complete) สำหรับชื่อคำสั่ง, ชื่อไฟล์ และโฟลเดอร์ (กด 2 ครั้งเพื่อดูรายการที่เข้าข่ายทั้งหมด)
• Ctrl + C : สั่งหยุด/ยกเลิกคำสั่งหรือโปรแกรมที่กำลังรันอยู่ใน Terminal ปัจจุบันทันที (Abort)
• Ctrl + Z : พักคำสั่งที่กำลังรันอยู่ไว้เบื้องหลังชั่วคราว (Suspend/Pause) สามารถใช้คำสั่ง fg ดึงกลับมาทำงานต่อได้
• Ctrl + D : ออกจาก Terminal ปัจจุบัน หรือปิดเซสชันผู้ใช้ (คล้ายสั่ง exit)
• Ctrl + L : ล้างหน้าจอเทอร์มินัลให้สะอาด (คล้ายสั่ง clear)
• Ctrl + A : เลื่อนเคอร์เซอร์การพิมพ์ไปหน้าสุดของบรรทัด
• Ctrl + E : เลื่อนเคอร์เซอร์การพิมพ์ไปหลังสุดของบรรทัด
• Ctrl + R : เปิดโหมดค้นหาประวัติคำสั่งย้อนหลังที่คุณเคยพิมพ์ไปแล้ว (Reverse History Search)

---

TIP

หากต้องการดูคู่มือการใช้งานแบบละเอียดของคำสั่งใด ๆ บน Linux คุณสามารถพิมพ์ man <คำสั่ง> (ย่อมาจาก Manual) เพื่อเปิดอ่านคำอธิบายแบบดั้งเดิมของระบบได้ เช่น: man grep หรือ man tar (กด q เพื่อปิดหน้านั้น)